Πρόσφατα, μία ηλιακή καταιγίδα μεσαίας έντασης επηρέασε τη Γη, προκαλώντας σημαντικές συνέπειες. Συγκεκριμένα, η εταιρεία SpaceX είχε μόλις εκτοξεύσει 49 δορυφόρους Starlink, ωστόσο η αυξημένη ατμοσφαιρική αντίσταση οδήγησε 38 εξ αυτών σε πρόωρη έξοδο από την τροχιά τους και στην καύση τους κατά την επανείσοδο στην ατμόσφαιρα.
Οι ηλιακές καταιγίδες, όταν φτάνουν στη Γη, είναι δυνατόν να προκαλέσουν διαταραχές σε κρίσιμες υποδομές, όπως τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, τα σιδηροδρομικά συστήματα, τους δορυφόρους, ακόμα και να επηρεάσουν τα οικοσυστήματα. Το προαναφερθέν περιστατικό αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των επιπτώσεων που δύνανται να έχουν τα φαινόμενα του διαστημικού καιρού, υπογραμμίζοντας την επιτακτική ανάγκη για βελτιωμένη και ακριβέστερη πρόγνωσή τους.
Το έργο «Swarm-AWARE» και οι στόχοι του
Ένα νέο ερευνητικό έργο, το οποίο τελεί υπό την ηγεσία του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και χρηματοδοτείται από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA), αποσκοπεί ακριβώς στην αντιμετώπιση αυτής της ανάγκης. Το έργο, με τίτλο «Swarm-AWARE», παρουσιάστηκε προσφάτως στο ετήσιο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γεωεπιστημών (EGU General Assembly 2026) στη Βιέννη, το οποίο προσέλκυσε περισσότερους από 20.000 συνέδρους.
Οι ερευνητές αναλύουν δεδομένα που προέρχονται από τη διαστημική αποστολή «Swarm». Η αποστολή αυτή, χρησιμοποιώντας έναν σχηματισμό τριών δορυφόρων που κινούνται στην ιονόσφαιρα, έχει επιτύχει την πλέον ακριβή χαρτογράφηση μέχρι σήμερα. Οι δορυφόροι συλλέγουν δεδομένα υψηλής ευκρίνειας μέσω μαγνητομέτρων, συμπεριλαμβανομένων μετρήσεων πλάσματος και ηλεκτρικών πεδίων. Σκοπός είναι η καταγραφή των μεταβολών που προκαλούνται είτε από ενδογενή αίτια, τα οποία σχετίζονται με γήινα φαινόμενα, είτε από εξωγενή αίτια, όπως οι ηλιακές καταιγίδες.
Τα εν λόγω δεδομένα, σε συνδυασμό με στοιχεία από την αποστολή Copernicus Sentinel-5P και με επίγειες παρατηρήσεις, μπορούν να συμβάλουν στη διάκριση των «υπογραφών» που αφήνουν στην ιονόσφαιρα τα φαινόμενα εκείνα που συνδέονται με εξελίξεις στην επιφάνεια της Γης.
Οι ερευνητές επεξεργάζονται τα δορυφορικά και επίγεια δεδομένα με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης και άλλων προηγμένων υπολογιστικών εργαλείων, όπως η ανάλυση χρονοσειρών, προκειμένου να προσδιορίσουν την πηγή των σημάτων.
Η ιδιαιτερότητα της τρέχουσας ηλιακής δραστηριότητας
Ο Γεώργιος Μπαλάσης, διευθυντής ερευνών στο Ινστιτούτο Αστρονομίας, Αστροφυσικής, Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης (ΙΑΑΔΕΤ) του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι «η ιδιαιτερότητα αυτού στην ανίχνευση σημάτων σχετικών με τον διαστημικό καιρό, όπου διερευνούμε το πώς διαστημικά φαινόμενα αλληλεπιδρούν με το μαγνητικό πεδίο , καθώς και σχετικών με τους φυσικούς κινδύνους, όπως σεισμοί, τσουνάμι και ηφαίστεια. Με τα ίδια δεδομένα λοιπόν κοιτάζουμε εκτός Γης και εντός Γης».
Ο ίδιος εξηγεί ότι τα τελευταία δύο έτη παρατηρείται αυξημένη ηλιακή δραστηριότητα, συνοδευόμενη από ισχυρές μαγνητικές καταιγίδες, γεγονός που παρέχει στους ερευνητές την ευκαιρία να μελετήσουν πλούσια δεδομένα. Αντιθέτως, «τα σήματα που συνδέονται με φυσικούς κινδύνους είναι αρκετά ασθενέστερα και αυτό δημιουργεί μια δυσκολία στην ανίχνευσή τους. Οπότε χρειάζεται αρκετή λεπτομέρεια στην ανάλυσή τους και αυτό επιτυγχάνεται με τις προηγμένες μεθόδους που χρησιμοποιούμε».
Σημαντικό βήμα: Η ανίχνευση διαταραχών πριν την εκδήλωση φυσικού κινδύνου
Σε πρώτη φάση, η ερευνητική ομάδα έχει επικεντρωθεί στα σήματα που προέρχονται από ηφαιστειακές εκρήξεις, καθώς οι ατμοσφαιρικές διαταραχές που τις ακολουθούν μπορούν να φτάσουν στην ιονόσφαιρα και να ανιχνευθούν από τα μαγνητόμετρα των δορυφόρων. Επιπλέον, θα επιχειρήσουν να εντοπίσουν μαγνητικά σήματα που σχετίζονται με τσουνάμι, καθώς και με μεγάλους σεισμούς μικρού εστιακού βάθους.
«Ο στόχος είναι να βελτιωθούν στο μέλλον τα υφιστάμενα μοντέλα που κάνουν πρόγνωση για τη μείωση των επιπτώσεων στη Γη. Όσον αφορά στα φυσικά φαινόμενα στη Γη είμαστε πολύ μακριά ένα ανοιχτό ερευνητικό πρόβλημα, αλλά η ανίχνευση των διαταραχών πριν από κάποιον φυσικό κίνδυνο θα είναι ένα σημαντικό βήμα», καταλήγει ο κ. Μπαλάσης.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
